PIBWL prezentuje:
Polska broń pancerna PIBWL [ Strona główna » Polska broń pancerna » Pociągi pancerne » nr 13 » galeria ]   [ Artyleria ]   [ Steel Panthers ]   [ co nowego ]   [ Linki ]
  © Michał Derela, 2002-2016 Aktualizacja: 8. 7. 2016

Polski pociąg pancerny nr.13 ("Generał Sosnkowski") - galeria



Strona zawiera wybór zdjęć polskiego pociągu pancernego nr 13 (dawny "Generał Sosnkowski"), uszkodzonego przez niemieckie bombowce nurkujące Ju 87 Stuka 10 września 1939 w Łochowie. Stanowił on ewidentnie dużą "atrakcję turystyczną" dla Niemców, nie wyłączając samego Hitlera i japońskiego attache – należy pamiętać, że był to dopiero pierwszy miesiąc wojny, a spektakularnie rozbity pociąg był znacznie potężniejszy od ówczesnych niemieckich jednostek tej klasy. Stał się dzięki temu niewątpliwie jednym z najczęściej – a być może nawet najczęściej fotografowanym pociągiem pancernym w historii tej broni. Warto zauważyć przy tym, że przez 50 lat po wojnie w publikacjach znanych było jedynie kilka fotografii tego pociągu, a dopiero w ostatnich czasach dzięki Internetowi ujawniono liczne zbiory prywatne.

Zdjęcia pochodzą z różnych źródeł, głównie prywatnych kolekcji, wykonywane przez anonimowych niemieckich żołnierzy. Publikujemy je w celach edukacyjnych i naukowych. Część zdjęć można powiększyć. Poszukujemy dalszych dobrych zdjęć lub już istniejących w lepszej jakości. (N) oznacza zdjęcia dodane podczas ostatniej aktualizacji (N1 - w lutym 2014, N2 - w lipcu 2016)

Pociąg pancerny nr 13 od lewej
Zdjęcie lotnicze z lewej strony pociągu pancernego nr 13 wykolejonego na skutek bombardowania. Bliskie trafienie 500-kilogramowej bomby zrzuciło czołowy wagon artyleryjski i lokomotywę z toru, po czym pociąg przejechał jeszcze rozpędem kilkadziesiąt metrów (kierunek ruchu był w lewo, od strony Warszawy, a lokomotywa poruszała się do tyłu, co zapewniało dowódcy lepszą obserwację przedpola). Dobrze widoczny jest krater bomby. Drugi krater jest zasłonięty przez korony drzew po lewej.
  Skład pociągu był typowy dla polskich pociągów pancernych - od lewej: platforma, pierwszy wagon artyleryjski, lokomotywa pancerna Ti3 z tendrem, wagon szturmowy, drugi wagon artyleryjski i druga platforma. Niewidoczne na zdjęciu są dwa dodatkowo przyczepione nieopancerzone wagony składu gospodarczego pociągu, z prawej strony. [3]
  Poniżej: widok ogólny od drugiej strony (kierunek ruchu w prawo). (N)
Pociąg pancerny nr 13 od prawej

Pociągi 1.dywizjonu: nry 11, 12, 13, 14, 15
Pociąg pancerny nr 13 z prawej stronyZdjęcia pociągu z prawej strony. Kierunek ruchu - w prawo.

Na pierwszym planie, po lewej stronie platforma kontrolna, zabezpieczająca pociąg przed minami i służąca do przewożenia sprzętu saperskiego i materiałów do naprawy toru. Uwagę zwraca maskowanie z gałęzi.
Pociąg pancerny nr 13 z prawej stronyOd lewej: tylny wagon artyleryjski, wagon szturmowy, lokomotywa, czołowy wagon artyleryjski. Jak widać, skrajny tor jest nieużywany (przysypany).
Pociąg pancerny nr 13 z prawej stronyZbliżenie wagonu artyleryjskiego. Pośrodku dachu wagonu jest wieżyczka dla przeciwlotniczego karabinu maszynowego. Widać dobrze, że pociąg blokuje również drugi tor. Lekkie zestawy kołowe i platforma po prawej stronie pochodzą z wózka szynowego niewiadomego przeznaczenia (drezyny?).
Pociąg pancerny nr 13 z prawej stronyZbliżenie drugiego wagonu artyleryjskiego. Warto zauważyć tylny (wewnętrzny) właz do wieży artyleryjskiej, zasuwany drzwiami, oraz masywne drzwi boczne. Pociąg jest w typowym kamuflażu polskich pojazdów pancernych z 1939, w postaci łat koloru szaropiaskowego, oliwkowozielonego i ciemnobrązowego. Napis na burcie jest niemiecki.

(zbiory Artura Przeczka)
Pociąg pancerny nr 13 z prawej stronyPodobna scena. Na torze obok ułożono przejście z podkładów. Piasek pokrywajacy tor pochodzi z wybuchu bomby, której lej znajduje się z drugiej strony pociągu.
Pociąg pancerny nr 13Dobrze widoczny rozkład plam kamuflażu - w rzeczywistości był mniej kontrastowy, niż na tym zdjęciu. (N1)
Pociąg pancerny nr 13Zdjęcie z późniejszej daty, z wykonanym objazdem (zobacz niżej). Z niewiadomych przyczyn skrajny tor po prawej stronie najwyraźniej nie był wykorzystywany, mimo braku widocznych uszkodzeń, przez co przez dłuższy czas stacja pozostawała ewidentnie nieprzejezdna. Zagadkowa jest para wydostająca się z lokomotywy(?). (N)
Dopiero po pewnym czasie Niemcy wykonali objazd na bocznym torze blokowanym przez pociąg, dobrze widoczny na zdjęciu (już po wizycie Hitlera 22 września). (N)
Pociąg pancerny nr 13 z prawej strony← Późniejsze zdjęcie, z widocznym objazdem.


Zbliżenie drzwi wagonu artyleryjskiego →
Pociąg pancerny nr 13 z prawej strony

Zbliżenia lokomotywy Ti3-3 i wagonu szturmowego.

Zbliżenie wypalonego wagonu szturmowego. Widoczny karabin maszynowy Maxim wz.08 w jarzmie cylindrycznym. →
Widok w kierunku tyłu pociągu. Warto zauważyć trzy rzędy masztów do anteny na wagonie szturmowym i wieżę dowódcy pociągu na lokomotywie, z otwartym włazem. Dwuczęściowe drzwi boczne zawieszone były na tendrze i luźno przylegały do ścian budki maszynisty, zapewniając możliwość ruchów tendra względem lokomotywy. [3]


 Poniżej: widok czołowego wagonu artyleryjskiego i lokomotywy od tyłu. Widoczne są cztery maszty anteny radiostacji krótkiego zasięgu na tendrze. Na zdjęciach, poza lewym górnym, nieco uprzątnięto teren. Zwracają uwagę poprzeczne dźwigary u podstawy wyższej wieży.

(-/N2
N/N
)
Widok na skrzynię węglową i budkę dowodzenia na tendrze. Drzwi boczne są otwarte w górnej części. Widoczny okap nad połączeniem z budką maszynisty. (N2)

Prawa strona pociągu, kierunek ruchu - w prawo. Na końcu widoczne są wagony składu gospodarczego doczepione do pociagu. Na pierwszym planie wózek(?) na szynach (później najwyraźniej rozebrany na części) (N2)
Prawa strona pociągu, z czołowym wagonem artyleryjskim. Kierunek ruchu - w prawo. Działo to polska armata 75 mm wz.02/26, tzw. "prawosławna" (takiego samego typu działa stanowiły uzbrojenie pociagu), przywieziona w niewiadomym celu zapewne przez Niemców (po drodze, w ramach ściągania sprzętu z pobojowisk?).
Inne ujęcie z dwoma zaprzodkowanymi armatami 75 mm wz.02/26. (N2)
"...Tu byłem..."

(zdjęcie dzięki uprzejmości p. Grażyny Walter)
Czołowy wagon artyleryjski. Żołnierze trzymają naboje 75 mm - na platformie ewidentnie przewożone były dodatkowe skrzynki z amunicją (była to niewątpliwie rozsądna zapobiegliwość, mimo, że źródła nie wspominają o takim przeznaczeniu platform, na których przede wszystkim przewożono materiały i narzędzia saperskie i do budowy toru).

(Fot. Helmut Riemann, z wystawy "Przełamywać bariery budować mosty, wojna na fotografiach niemieckiego i polskiego żołnierza", Muzeum Historii Fotografii, Kraków 2004)
Podpis "artysty" już wykonany... (N)
Pierwszy wagon artyleryjski. Dobrze widoczny kamuflaż dachu. Napis na tablicy mówi: "Betreten des Platzes verboten" (wstęp wzbroniony).

(zbiory Artura Przeczka)
Unikalne zdjęcie przedstawiające rozładowywanie amunicji. Pociąg był uzbrojony w 4 działa 75 mm wz.02/26, strzelające nabojami zespolonymi, widocznymi w centrum i po lewej. Naboje po lewej stronie (szrapnele?) mają wkręcone zapalniki. Pociski bez łusek po prawej stronie oraz leżące obok krótkie łuski są najprawdopodobniej do haubicy 100 mm (niestanowiącej uzbrojenia pociągu - być może amunicja do niej była transportowana na platformie na potrzeby innych jednostek). Łuski na pierwszym planie są wystrzelone? (N2)

Widoki wieży czołowego wagonu artyleryjskiego, od prawej strony. Zwraca uwagę szczelina obserwacyjna. Napisy na skrzyniach zniszczonej platformy: "ŁUBKI" (łączniki szyn) i "PODKŁADKI" - do naprawy torów (lewe zdjęcie ze zbiorów Artura Przeczka).
Widoki czołowego wagonu artyleryjskiego od prawej strony - wieża bliższa lokomotywy. (N/N)
Jak wyżej.
← Czołowy wagon artyleryjski od prawej strony. Objazd został już zbudowany.

↓ Ciekawe ujęcie od czoła pociągu przed wykonaniem objazdu. Widoczny tor wygięty przez wykolejoną lokomotywę z wagonem (można porównać z późniejszym zdjęciem powyżej). (N)
 
Pociągi 1.dywizjonu pociągów pancernych: nry 11, 12, 12, 14, 15
Zdjęcia lewej strony pociągu:

Widok od przodu - widoczna jest platforma i czołowy wagon artyleryjski, dalej lokomotywa z tendrem, wagon szturmowy i drugi wagon artyleryjski. Kierunek ruchu: w lewo.
Podobne widoki.
Poniżej po lewej widoczny napis "ŚRUBY" na skrzyni platformy (zbiory Artura Przeczka).

Jak widać ze zdjęcia po prawej poniżej, pociąg pozostał na miejscu przynajmniej do pierwszych opadów śniegu.
Widoczne podwozie wykolejonego pierwszego wagonu artyleryjskiego (najprawdopodobniej pochodzenia rosyjskiego; wózek podwozia typu "diamond"). [3]
Czołowy wagon artyleryjski. Po prawej widoczny tender. Zdjęcie jest wykonane ze znacznie skróconą perspektywą z leja drugiej bomby, poza torowiskiem, słabo widocznego na zdjeciach lotniczych (między lejem a wagonem są w rzeczywistości dwa tory) [3]

Widoki wzdłuż prawej strony pociągu - od czoła (←) i od końca (→). Uwagę zwracają izolatory anteny.
Pierwszy wagon artyleryjski i lokomotywa pancerna. Dwuskrzydłowe drzwiczki na pancerzu kotła umożliwiały dostęp do sprężarki powietrza.
(zbiory Artura Przeczka)
Podobne widoki, z niektórymi otworami zamkniętymi. (N)

    Poniżej: widoki od lewej, w stronę końca pociągu.
Wagon szturmowy i tylny wagon artyleryjski.

← Ciekawość... (N)

Widok z lewej strony od tyłu pociągu. Kierunek ruchu - w lewo.
Podobny widok, jak wyżej. Widoczny dobrze tylny wagon artyleryjski. Do wagonu szturmowego ułożono najwyraźniej prowizoryczne schody dla "turystów".
"Znajdź szczegóły, którymi różnią się obrazki..."
ciąg dalszy... (N1)
Nieco dalsza perspektywa. Warto zauważyć drzewka przyczepione do kłonic platformy, w celu (dość iluzorycznego) kamuflażu.
...nieco bardziej w kierunku wagonu szturmowego. (N2)
Grupowa fotografia nad lejem z późniejszego okresu... Polska pokonana; pewnie nikt nie przewidywał dalszych ponad pięciu lat wojny, z której część z Kameraden nie wróci... (N2)
← Wagon szturmowy od tyłu pociągu. Widoczny jest karabin maszynowy w jarzmie cylindrycznym.

Tylny wagon artyleryjski. Otwór obserwacyjny wieży artyleryjskiej jest częściowo zamknięty. →
Tylny wagon artyleryjski w późniejszym okresie, ze zdemontowanymi działami (także na lewym górnym zdjęciu i niektórych dolnych).
Ktoś powinien w końcu posprzątać po Kameraden z Luftwaffe... Warto zauważyć, że platforma została już zabrana. (N/N)
Tylny wagon artyleryjski. Po lewej: zwraca uwagę głębokość leja. Na zdjęciu po prawej, lej został już zasypany i ułożono tor.
Pociągi 1.dywizjonu pociągów pancernych: nry 11, 12, 12, 14, 15

22 września 1939 pociąg był wizytowany przez A. Hitlera podczas jego pobytu na froncie (wszystkie zdjęcia prawej strony pociągu).

source 1← Drugi wagon artyleryjski [1]

Lokomotywa i pierwszy wagon artyleryjski ↓
Drugi wagon artyleryjski [4] ↓ / [1] →
← Drugi wagon artyleryjski i wagon szturmowy. Warto zauważyć roznitowane płyty pancerne podstawy wieży, na skutek zderzenia z wagonem szturmowym.

Pierwszy wagon artyleryjski
↙↓

↑ Zdjęcie lotnicze z dużej wysokości stacji w Łochowie (niestety, słabej jakości). Zapewne podobny widok mieli piloci Stukasów... Pociąg pancerny, widoczny w dolnej części, poruszał się w górę zdjęcia. Widoczne dwa duże kratery po bombach. (N)

← Znane zdjęcie pokazujące skutki wybuchu bomby 500 kg. Kierunek ruchu - w dół zdjęcia. Widoczne szyny do budowy toru rozsypane z przedniej platformy
↑↓ W czasie ataku pociąg miał doczepione dwa wagony składu gospodarczego - cysternę na wodę i wagon kryty Kd (określany jako "wartownia"), dobrze widoczne na zdjęciach po lewej stronie. Kierunek ruchu - w prawo. Można przypuszczać, że pociąg po prawej stronie stał w czasie ataku na stacji, bo nie mógł już później przejechać z kierunku Warszawy. [4 / 1]
Poniżej - ciekawe ujęcie z drugiej strony (kierunek ruchu w lewo). (N2)
Słabej jakości, lecz ciekawe ujęcie od końca pociągu, z widocznym lejem.
Zdjęcie prawej strony pociągu od tyłu, z widocznymi wagonami składu gospodarczego i ich maskowaniem z gałęzi.

(dzięki uprzejmości p. Grażyny Walter)

Epilog - wagony artyleryjskie i lokomotywa pociągu nr 13 postawione na szyny przez Niemców. Ciekawe, że bliższy wagon ma armatę w wieży. Niestety, dalszy los pociągu nie jest znany.

Poszukujemy dalszych zdjęć, szczególnie wagonów już po postawieniu na szyny.


Z powrotem do strony pociągu nr 13 ("Generał Sosnkowski").


Żródła publikowane:
1. Sławomir F. Wucyna: "Fall Weiss - Wrzesień 1939 w niemieckiej fotografii"; Agencja wydawnicza CB; Warszawa 1997
3. Paul Malmassari, "Les trains Blindes 1826 - 1989"; Heimdal Editions 1989
4. Heinrich Hoffmann, "Mit Hitler in Polen"

Aktualizacje:

Nasze podziękowania dla Artura Przeczka, Bogusława Bobla, Waldemara Mroczka i Jarkko Vihavainena za pomoc!

Mile widziane komentarze, poprawki, uzupełnienia, a zwłaszcza zdjęcia - piszcie!


[ Strona główna PIBWL ] [ Polska broń pancerna / pociągi pancerne ] [ Oddziały pancerne ] [ Steel Panthers ] [ Linki ] English version

Wszystkie zdjęcia i rysunki pozostają własnością ich właścicieli, publikowane są jedynie w celach edukacyjnych.
Prawa do tekstu i układu strony zastrzeżone - © Michał Derela.