PIBWL prezentuje:

Czołg lekki Vickers Mk. E (6-Ton)

Służba międzynarodowa


Polska broń pancerna PIBWL [ Strona główna ]   [ Polska broń pancerna / czołgi ]   [ Polskie oddziały pancerne ]   [ Steel Panthers ]   [ Linki ] English
  © Michał Derela, 2003-2010 Duża modernizacja: 3. 2. 2010.


Część I: historia i opis techniczny
Część II: służba międzynarodowa
Część III: służba w Polsce



Chiński Vickers Mk.E z radiostacją.



Polska - Finlandia - Chiny - Syjam - ZSRR - Bułgaria - Wielka Brytania - Boliwia - Inni - Modele

Strona ta poświęcona jest eksportowi i służbie czołgów lekkich Vickers Mk.E (6-Ton). Historia rozwoju, oznaczenia czołgu, opis techniczny, uzbrojenie, opancerzenie i dane techniczne znajdują się w części I. Szczegóły dotyczące polskiej służby czołgów Vickers Mk.E i ich użycia bojowego znajdują się w części III.

Państwa wymienione są w kolejności ilości użytkowanych czołgów.

Pomimo dużego podobieństwa tekstu na poprzedniej wersji naszej strony (sprzed modernizacji w 2010 r.) do fragmentów monografii Vickers 6-ton Mark E/F vol.II autorstwa p. J. Ledwocha (Militaria: Warszawa 2009), szczególnie służby w Boliwii, Chinach i Syjamie, oświadczamy, że tekst naszej strony powstał w tej postaci już w 2003 roku (link do zarchiwizowanej wersji z 2004 r.). Nikt się do nas nie zwracał w sprawie możliwości jego wykorzystania. Komentarze są zbyteczne...


Polska

Jednowieżowy Vickers Mk. E, z polskimi modyfikacjami, w ostatecznym polskim kamuflażu. [1]

Największym użytkownikiem czołgów Vickers Mk. E była Polska. Już we wrześniu 1931 Polska zamówiła 38 czołgów dwuwieżowych Vickers Mk. E Typ A, dostarczonych w latach 1932-33 (numery VAE 408 - 445). Już w 1934 czołgi zostały zmodyfikowane przez dodanie dużych wlotów powietrza po bokach przedziału załogowego w celu polepszenia chłodzenia silnika - była to cecha charakterystyczna tylko dla polskich Vickersów. Także w 1934 roku 22 czołgi przebudowano do jednowieżowego wariantu Typ B, używając zakupionych w Anglii w tym celu wież, pozostałe 16 pozostało dwuwieżowych. Oprócz chwytów powietrza, polskie dwuwieżowe czołgi odróżniały się nieco od zwykłych dwuwieżowych Vickersów wieżami i uzbrojeniem. W 1939 dwuwieżowe czołgi nosiły dwa chłodzone wodą karabiny maszynowe 7,92 mm wz.30. Wszystkie polskie Vickersy walczyły i zostały utracone podczas kampanii wrześniowej 1939 roku.

Oprócz czołgów, Polska zakupiła licencję na ich wytwarzanie. Nie podjęto jednak produkcji czołgu Vickers Mk.E, lecz na podstawie jego konstrukcji opracowano, a następnie produkowano własny, znacznie ulepszony model czołgu 7TP oraz ciągnika artyleryjskiego C7P.

Więcej szczegółow w części III: czołg Vickers Mk.E w polskiej służbie.



Finlandia

Vickersy z prowizorycznym działkiem 37mm SA-18, 1939.
Porzucony Vickers Mk.E z działkiem 37mm Bofors, oglądany przez żołnierzy radzieckich. Fińskie czołgi w okresie Wojny Zimowej miały malowane biało-niebiesko-białe pasy na wieży. [P1]
Czołgi T-26E z 3. Kompanii, wrzesień 1941.
T-26E wyposażony w radio, Viipuri, 19 czerwca 1944.

Finlandia zakupiła do testów jeden czołg Vickers Mk.E Typ B już 6 lipca 1933 (nr VAE 546). Czołg był w standardowej konfiguracji, z wieżą po lewej stronie, uzbrojoną w działko 47mm i km. Został on oceniony pozytywnie, lecz serię dalszych 32 czołgów zamówiono dopiero 20 lipca 1936, za cenę £4500 za czołg. Czołgi miały być dostarczone między lipcem 1937 a styczniem 1939, lecz wynikły opóźnienia i 26 czołgów dostarczono miedzy lipcem 1938 a 1939, a pozostałe 6 zatrzymano w Anglii i dostarczono dopiero po zakończeniu Wojny Zimowej. Razem więc Finlandia miała 33 czołgi tego typu (chociaż nie w tym samym czasie). Nowo dostarczone czołgi miały nowe kadłuby typu Mark F i wieże po prawej stronie, wyposażone w tylne nisze na radiostacje. Według radzieckich testów, grubość pancerza kadłuba wynosiła do 17,5 mm - więcej, niż na standardowych wcześniejszych czołgach Mark E. Ze względów oszczędnościowych nie zakupiono jednak od razu radiostacji i części wyposażenia. Czołgi zostały także zakupione bez uzbrojenia, gdyż brytyjskie działko 47mm uznano za niezadowalające. Na uzbrojenie czołgów wybrano produkowane w Finlandi na licencji szwedzkie działko półautomatyczne 37mm Bofors L/45, oznaczone 37 Psv.K/36 (dane takiego samego polskiego działa).

Fińskie czołgi podlegały w czasie służby znacznym przebudowom. Ponieważ produkcja działek Boforsa w nowo zbudowanej fabryce VTT przeciągała się, przez pierwszy okres po wejściu do służby czołgi nie posiadały żadnego uzbrojenia. Jedynie dla celów ćwiczebnych, w kilku czołgach w wieży prowizorycznie zamontowano chłodzony powietrzem karabin maszynowy 7,62 mm M/09-31, a w kilku innych działka 37mm SA-18 Puteaux wymontowane z czołgów Renault FT-17, lecz działka te służyły jedynie do strzelania pozoracyjnego ślepymi nabojami, na ćwiczeniach, z powodu zbyt słabego mocowania. Ponadto, we wszystkich czołgach w pancerzu przednim przedziału bojowego po lewej stronie wykonano strzelnicę dla specjalnej wersji czołgowej pistoletu maszynowego 9mm Suomi, a nad głową strzelca pancerz podwyższono w formie małej kopułki (była to dość skuteczna broń bliskiego zasięgu, zasilana z 70-nabojowych magazynków bębnowych). Był on obsługiwany przez dodatkowego czwartego członka załogi. Dopiero zimą 1939/1940 część czołgów uzbrojono w działka Boforsa, sprzężone z karabinem maszynowym 7,62mm M/09-31, zasilanym z taśmy (pomimo wyglądu osłony, km - zmodyfikowany Maxim - był chłodzony powietrzem). Wspólne jarzmo obu broni zostało zaprojektowane przez Boforsa (było bardzo podobne do jarzma Boforsa zaprojektowanego wcześniej dla polskiego czołgu 7TP - pomimo dużego podobieństwa, wieże obu czołgów były odmienne, bo Vickers miał zmodyfikowaną oryginalną wieżą stożkową). Działka te posiadały jednak tylko proste celowniki kolimatorowe, ponieważ Niemcy po zawarciu paktu Ribentropp-Mołotow, nie dostarczyli zamówionych przyrządów celowniczych Zeissa. Tylko jeden czołg był ukończony w grudniu 1939, 7 w styczniu 1940 i 10 w lutym - w sumie 18 przed zakończeniem Wojny Zimowej.

Podczas Wojny Zimowej w ręce Finów wpadły wielkie ilości zdobycznych radzieckich czołgów T-26 różnych modeli (wywodzących się z licencji Vickersa Mk.E), które następnie wcielono do służby. W celu unifikacji posiadanych czołgów i ich uzbrojenia, Finowie postanowili przezbroić posiadane czołgi Vickers Mk.E w radzieckie długolufowe działka 45mm 20K, stosowane w T-26. W tym celu w wieżach Vickersów, w miejsce armat 37mm, zamontowano kompletne jarzma z armatami 45mm i karabinami maszynowymi oraz celownikami, wymontowane z rozbitych czołgów T-26 lub BT-5, zunifikowano też niektóre inne elementy wyposażenia. Część z nich otrzymała później radiostacje. Przebudowane czołgi Vickers Finowie oznaczyli jako T-26E ("E" od English) (warto dodać, że Finowie w podobny sposób przebudowywali także mniej przydatne wersje T-26 z miotaczem ognia na czołgi armatnie).

Użycie bojowe:

Jedymym odziałem czołgów Vickers Mk.E użytym bojowo podczas radziecko-fińskiej Wojny Zimowej (30.11.1939 - 13.03.1940) była 4. Kompania Czołgów (4./Pans.P). Kompania ta, w składzie 13 czołgów Vickers uzbrojonych w działka 37mm Bofors, została po raz pierwszy użyta do wsparcia piechoty w ataku na Honkaniemi 26 lutego 1940 (etatowo powinna mieć 16 czołgów). Radzieckie oddziały były wspierane przez czołgi T-26 i T-28 ze 112. Batalionu Czołgów 35. Brygady Czołgów Lekkich i działka ppanc. Pięć fińskich czołgów nie wzięło w ogóle udziału w walce z powodu zanieczyszczenia paliwa, szósty został unieruchomiony w rozpadlinie. Fiński atak całkowicie się nie powiódł, z biorących w nim udział siedmiu czołów, pięć zostało zniszczonych, a jeden uszkodzony. Fińscy czołgiści, pomimo braku doświadczenia bojowego i kiepskich celowników, zniszczyli jednak co najmniej 3 radzieckie czołgi. 29 lutego doszło do kolejnego starcia, tym razem fińskie czołgi działały w obronie, opóźniając radzieckie natarcie. Jeden Vickers został zniszczony, lecz fińskie załogi trafiły 4 czołgi wroga. Ponadto, 8 marca jeden czołg Vickers, który utknął w trudnym terenie, został zniszczony przez załogę. Łączne straty Vickersów w czasie Wojny Zimowej wyniosły 7 czołgów utraconych i 1 uszkodzony (nie odremontowany).

Czołgi Vickers, które pozostały po Wojnie Zimowej, zostały przebudowane do standardu T-26E i następnie były używane wraz ze zdobycznymi czołgami T-26 w Wojnie Kontynuacyjnej przeciwko ZSRR (1941-44). W 1945 roku Finlandia miała jeszcze 19 czołgów T-26E, które pozostały na uzbrojeniu do 1959 roku, używane wtedy już do szkolenia. Dwa T-26E i jeden Vickers w konfiguracji z 1940 roku, są zachowane w muzeach.


Związane linki:
VICKERS 6 TON AND T-26E TANKS - monografia fińskich Vickersów w serwisie Jaeger Platoon
The Battle of Honkaniemi (strona główna: The Battles of the Winter War)
www.andreaslarka.net - zdjęcia muzealnych fińskich Vickersów.


Fiński Vickers Mk.E w konfiguracji z okresu Wojny Zimowej, w muzeum pancernym (Panssarimuseo) w Parola (fot. Jaeger Platoon).T-26E w muzeum w Parola (autor: Balcer, na licencji cc-by-sa3.0 - zdjęcie w oryginalnej jakości w Wikimedia Commons).


Chiński Vickers Mk.E Typ B wyposażony w radio, w czterokolorowym kamuflażu. Zwraca uwagę forma reflektorów.

Chiny

W 1935 roku rząd chiński zakupił 16 jednowieżowych czołgów Vickers Mk.E Typ B, a w następnym roku dalsze 4 czołgi Mk.E Typ B, wyposażone w radiostacje Marconi w niszy z tyłu wieży (wbrew informacjom spotykanym powszechnie w publikacjach, nie były to czołgi Mk.F, ani nawet nie miały późnych kadłubów wersji F, co widać choćby na zdjęciach).

Użycie bojowe:
Chińskie czołgi Mark E zostały przydzielone do 1. Batalionu Pancernego (3 czołgi, wraz z 29 czołgami pływającymi VCL Model 1931) oraz do 2. Batalionu Pancernego (17 czołgów Mk.E i 16 innych modeli). Oba bataliony pancerne były intensywnie używane w walkach przeciwko wojskom japońskim w Szanghaju od 13 września do 9 listopada 1937. Słabo wyszkoleni czołgiści chińscy ponieśli w walkach miejskich wielkie straty, tracąc ok. 50% stanu czołgów, w tym część czołgów Mark E. Pozostałe po upadku Szangahaju czołgi weszły prawdopodobnie jako mieszany batalion w skład 200. Dywizji Zmotoryzowanej, utworzonej w 1938 roku w większości ze sprzętu radzieckiego (czołgi T-26). Dywizja ta poniosła następnie ciężkie straty w nieudanej kontrofensywie na Nankin w grudniu 1939 roku oraz w walkach na przełęczy Kunlun w 1940, tracąc większość sprzętu. Szczegółowy los czołgów Vickers Mk.E nie jest znany.

Chiński czołg Vickers Mk.E Typ B zniszczony w Szanghaju i zdobyty przez żołnierzy japońskich. Widoczne są dziury po pociskach. Czołg ten wyposażony był w radiostację - widoczna jest podstawa anteny.

Syjam (od 1939: Tajlandia)

Syjamski Vickers Mk.E (z pierwszej serii) w Bangkoku, podczas powstania Bovaradet, 1933.
Tajlandzki czołg Vickers Mk.E z drugiej zakupionej partii. Na wieży widać kokardę w barwach narodowych (czerwony-biały-niebieski-biały-czerwony).

17 listopada 1932 Syjam zakupił 10 jednowieżowych czołgów Vickers Mk.E Typ B, dostarczonych w 1933 roku. W 1938 roku zamówiono dalsze 12 czołgów, lecz przed wybuchem II w.św. dostarczono jedynie najprawdopodobniej 8 czołgów tej partii, a pozostałe zatrzymano w Wielkiej Brytanii. Czołgi z drugiego zamówienia miały kadłuby typu Mark F z dłuższym przedziałem bojowym, ale z wieżami po lewej stronie. Ponadto, Syjam zakupił 26 samobieżnych działek przeciwlotniczych 40mm na podwoziu rozwiniętym z czołgu Vickers 6-Ton (zdjęcie).

Użycie bojowe:
Według niektórych informacji, w latach 1940-41 syjamskie czołgi były używane w batalionach pancernych, w składzie: czołg dowodzenia i trzy kompanie po 2 czołgi. Czołgi Mark E zostały zastosowane bojowo w wojnie tajsko-francuskiej o sporne prowincje Indochin (grudzień 1940 - 28 stycznia 1941). W styczniu 1941 rozpoczęły się działania lądowe, 16 stycznia doszło do starcia głównych sił obu stron pod Yang Dam Koum w prowincji Battambang, w którym wojska tajskie wspierane były przez czołgi Vickers. Wojska francuskie składały się z 4 batalionów piechoty, wspieranych przez Detachement Motorise de Cochinchine (czołgi FT-17 i być może ciężarówki uzbrojone w działka 20mm), lecz brak informacji o ewentualnym użyciu w tym starciu przez Francuzów broni pancernej. Walki były zacięte i zakończyły się wycofaniem Francuzów. Czołgi Vickers skutecznie wspierały tajską piechotę, lecz w końcu trzy z nich zostały zniszczone przez podciągniete przez batalion 5. pułku Legii Cudzoziemskiej działka ppanc 25mm i armatę polową 75mm. W grudniu 1941 Tajlandia dostała się pod kontrolę Japonii, dalszy los tajskich Vickersów nie jest znany. Według niektórych informacji, jeden czołg Vickers znajduje się w Cavalry Museum w Saraburi (znajduje się tam jedno samobieżne działo plot Vickers, a według niektórych informacji, w Tajlandii są zachowane 4 dalsze takie pojazdy).

Syjamskie czołgi na manewrach we wczesnych latach 30s. Zwraca uwagę forma tajskich numerów czołgów.

Związane linki: Thai AFVs of the "Indochina War 1940-41" w serwsie Danny O'Hara's Weird Wars (obecnie nieaktywna, dostępna w web.archive).



ZSRR

Radziecki Vickers Mk.E Typ A w 1932.
Radzieckie próby Vickersa Mk.E w styczniu 1931.

Związek Radziecki był pierwszym nabywcą czołgów Vickers Mk.E. Już 28 maja 1930 ZSRR zakupił 15 czołgów dwuwieżowych Vickers Mk.E Typ A wraz z licencją na ich produkcję. Dostarczono je pomiędzy końcem 1930 a 1932 rokiem, uzbrojone były w dwa oryginalne karabiny maszynowe Vickers 7,71 mm. Uzbrojenie składające się jedynie z km-ów początkowo zostało uznane jako wystarczające dla przewidywanego zastosowania czołgów - wsparcia piechoty. Czołgi Vickersa były oznaczane w ZSRR jako W-26 (zapewne od "Wikers"). Po testach w styczniu 1931, pomimo stwierdzenia pewnych wad, W-26 został oceniony jako najlepszy ze znanych czołgów zagranicznych i pod pewnymi względami lepszy od własnego prototypu T-19. Planowano początkowo opracować czołg łączący rozwiązania T-19 (głównie kadłub) i Vickersa (zawieszenie), lecz pod wpływem raportów wywiadu o polskich zamiarach zakupu czołgów Vickers i Christie, 13 lutego 1931 Rosjanie zdecydowali przyjąć na uzbrojenie czołg Vickersa jako standardowy czołg wsparcia piechoty pod oznaczeniem T-26 i szybko podjąć jego masową produkcję.
    Już w lipcu 1931 ruszyła produkcja przedseryjnych (i przez pierwsze lata wyjątkowo wadliwych) T-26. Początkowo produkowano czołgi dwuwieżowe z jedynie niewielkimi zmianami w stosunku do Vickersa, głównie innymi wieżami i karabinami maszynowymi, lecz później konstrukcja zaczęła ulegać modyfikacjom i opracowano inne liczne warianty. Próbowano ponadto w ZSRR opracować ulepszony czołg bazujący na konstrukcji Vickersa, z chłodzonym wodą silnikiem Hercules 95 KM i dodatkowym kadłubowym karabinem maszynowym, lecz dwa zbudowane prototypy TMM-1 i TMM-2, testowane w 1932, okazały się niezadowalające. Brak jest dokładnych informacji o losie oryginalnych czołgów Vickers - początkowo były przeznaczone jako egzemplarze wzorcowe dla fabryk, później zapewne były używane do szkolenia i następnie wycofane, część była prawdopodobnie zniszczona na poligonach.

Obszerna historia czołgu T-26 nie jest przedmiotem tej strony, lecz w skrócie należy wspomnieć, że czołgi pierwszej serii T-26 (tzw. model 1931) były dwuwieżowe, uzbrojone w 2 karabiny maszynowe DT 7,62 mm. Od 1932 część czołgów dwuwieżowych była uzbrajana w armatę 37 mm i km. W 1933 Rosjanie rozpoczęli produkcję własnej odmiany jednowieżowej czołgu T-26 (tzw. model 1933), uzbrojonej w długolufową armatę 45mm i sprzężony karabin maszynowy w dużej wieży. Odmiana ta stała się podstawowym modelem rodziny T-26. W tym okresie pancerz kadłuba uległ wzmocnieniu do 15 mm. Od 1937/38 roku produkowano czołgi z nową wieżą o formie stożkowej, a od 1939 roku zastosowano ulepszony kadłub z pochyłymi ścianami przedziału bojowego o większej grubości (tzw. model 1939 lub T-26-1). Zwiększano też zapas paliwa i od końca lat 30. nieco moc silnika. Na bazie T-26 produkowano też kilka rodzajów czołgów z miotaczami ognia i innych pojazdów specjalnych, w tym czołgów zdalnie sterowanych. Do 1941 roku wyprodukowano około 12.000 czołgów rodziny T-26, większość w zakładach Bolszewik w Leningradzie. Walczyły one we wszystkich konfliktach zbrojnych prowadzonych przez ZSRR, na niektórych teatrach działań aż do 1945 roku, jak również w Chinach i wojnie domowej w Hiszpanii (po obu stronach).


Bułgaria

Bułgarski czołg Vickers Mk.E na manewrach. Widoczny jest kamuflaż (fabryczny?), podobny do używanego na chińskich czołgach.

16 września 1936 (wg innych źródeł 4 września 1934) Bułgaria zakupiła 8 jednowieżowych czołgów Vickers Mk.E Typ B, dostarczonych w 1937 roku. Na niektórych zdjęciach widać, że miały one późne kadłuby typu 'Mark F', lecz z wieżą w standardowym miejscu po lewej stronie.

Z czołgów Vickers utworzono 2. Kompanię Czołgów i pozostały one najlepszymi bułgarskimi czołgami przez ponad dwa lata. W czerwcu 1941 czołgi te weszły w skład Pułku Pancernego, jako jedna z kompanii 1. Drużyny Pancernej tego pułku (pozostałe dwie kompanie 1. Drużyny składały się z czołgów PzKpfw-35(t), a 2. Drużyna z czołgów R-35). We wrześniu 1943 pojazdy te, wraz z innymi, weszły w skład nowo sformowanej Brygady Pancernej. Pomimo bycia sojusznikiem Niemiec, armia bułgarska nie brała udziału w wojnie z ZSRR. We wrześniu 1944 Bułgaria przystąpiła do wojny przeciwko Niemcom i Brygada Pancerna wzięła wówczas udział w walkach na terenie Serbii i Kosowa. Szczegóły odnośnie użycia przestarzałych już wówczas i cierpiących na brak części zamiennych czołgów Vickers, nie są znane - prawdopodobnie nie były używane w walkach. Wiadomo jedynie, że w kwietniu 1945 skreślono ze stanu 3 zużyte czołgi tego typu.



Wielka Brytania

Brytyjski Vickers Mark E Type B. [MF]

Wprawdzie Armia Brytyjska po próbach na przełomie lat 20-stych i 30-stych zrezygnowała z czołgu Vickers 6-ton, jednakże po wybuchu II wojny światowej rząd brytyjski zarekwirował (najprawdopodobniej) 4 niewysłane jeszcze czołgi, zamówione przez Syjam. Czołgi te miały późne kadłuby typu Mark F, z wieżą po lewej stronie i służyły aż do końca wojny do szkolenia czołgistów. Jeden czołg znajduje się w Tank Museum w Bovington. (Według Ľródła [2], zatrzymano także 6 czołgów z zamówienia fińskiego - przynajmniej na pewien czas).



Boliwia i Paragwaj

Boliwia była najmniejszym z aktywnych użytkowników czołgów Vickers Mk.E, lecz boliwijskie Vickersy pierwsze zostały użyte w walce (był to zarazem pierwszy przypadek użycia czołów na kontynencie amerykańskim). 12 paĽdziernika 1932 roku Boliwia zakupiła 3 czołgi Mark E. Niektóre starsze publikacje podają, że były to dwa czołgi dwuwieżowe i jeden jednowieżowy. Jednakże z dokumentów Vickersa wynika, że w rzeczywistości zakupiony został jeden czołg dwuwieżowy Type A (nr VAE 532) i dwa czołgi jednowieżowe Type B (VAE 446 i 447) (tak też w [2]). Według niektórych informacji, boliwijskie czołgi były uzbrojone w karabiny maszynowe kal. 7,65mm.

Użycie bojowe:

Boliwijski czołg Vickers Mk.E Typ A jako pomnik w Asuncion w Paragwaju.
Boliwijskie czołgi Vickers Mk.E zostały już w 1933 roku użyte w wojnie z Paragwajem o Gran Chaco (1932-35). Warunki użycia broni pancernej były tam niesprzyjające z powodu trudnego terenu i wysokich temperatur, zmuszających do walki przy otwartych włazach. Boliwijskim "korpusem" czołgów (poza Vickersami, dwie tankietki Carden-Loyd Mk.VIb) dowodził niemiecki "doradca" - kpt. von Krier. Najbardziej znanym starciem z udziałem boliwijskich czołgów była bitwa o Ayala 4-5 lipca 1933 (drugi atak na Nanawa). W działaniach użyteczne okazały się zwłaszcza czołgi jednowieżowe, zwalczając gniazda broni maszynowej oraz drewniane schrony przeciwnika. Jeden czołg jednowieżowy (VAE 447) został jednak uszkodzony trafieniem z armaty polowej 75mm Kruppa, po czym wysadzony w powietrze. Pozostałe czołgi używane były w dalszych działaniach. W końcu, drugi czołg jednowieżowy oraz czołg dwuwieżowy zostały 10 grudnia 1933 zdobyte przez wojska Paragwaju na 22 kilometrze drogi Zenteno - Saavedra, (w przeddzień kapitulacji dwóch boliwijskich dywizji pod Campo Via).

Brak jest informacji, czy zdobyte czołgi były używane przez Paragwajczyków. Czołg dwuwieżowy był następnie eksponowany jako pomnik w stolicy Paragwaju Asuncion. W 1994 został on jednak zwrócony Boliwii w ramach pojednania i jest obecnie wystawiony w akademii wojskowej w La Paz, wraz z wieżą zniszczonego czołgu VAE 447. Czołg jednowieżowy VAE 446 natomiast został sprzedany w 1937 roku do Hiszpanii wraz z partią armat i karabinów. Starsze źródła podawały, że zdobyty czołg dwuwieżowy nosił nazwę "Ina", jednakże według innych informacji, nazwa ta została nadana w Paragwaju, lub nosił ją czołg jednowieżowy sprzedany do Hiszpanii (kwestia ta wymaga wyjaśnienia).

Związane linki:
- Armor of the Gran Chaco War (strona główna www.brushfirewars.org)
- zdjęcia boliwijskich czołgów są na stronie: Tanks! (sekcje: Boliwia i Paragwaj)


Vickers Mk.E Type B zwrócony Boliwii w La Paz (nad silnikiem leży wieża zniszczonego czołgu jednowieżowego).
Zdjęcia dzięki uprzejmości Col. Gustavo Tamaño.

Grecja

Grecja zakupiła 2 czołgi Mark E - jeden dwuwieżowy Typ A i jeden jednowieżowy Typ B, zamówione 20 listopada 1930, jako drugi z kolei nabywca czołgów Vickers Mk.E. Brak informacji o ich dalszych losach. Według niektórych informacji, Grecy zamówili przed wybuchem wojny 14 czołgów Mark E, które jednak nie zostały dostarczone (według innych informacji, były to Somua S-35).


Portugalia

Portugalia zakupiła przed wojną do testów 2 czołgi Mark E - jeden dwuwieżowy Typ A i jeden jednowieżowy Typ B. Nosiły one nazwy wymalowane na bokach kadłuba - dwuwieżowy: "Portugal" i jednowieżowy: "Republica". Brak jest o nich bliższych informacji.

Portugalskie Vickersy Mk.E Type A i B. Oba noszą na wieżach znak trąbki i numer 5 (znak oddziału?).
Zdjęcia ze strony Tanks! (zobaczcie tam też dodatkowe zdjęcia).

Zdjęcia portugalskich czołgów są na stronie: Tanks! (sekcja: Portugalia)


Hiszpania

Patrz: Boliwia. Jeden boliwijski czołg Vickers Mk.E Typ B (numer fabryczny VAE 446), zdobyty przez wojska paragwajskie, został następnie w styczniu 1937 sprzedany do Republiki Hiszpańskiej wraz z partią armat i karabinów, za kwotę 1040 funtów szterlingów, za pośrednictwem szwajcarskiego handlarza bronią. Brak jest informacji o jego ewentualnym użyciu w Hiszpanii.


Inne

Pojedyncze czołgi Mark E były ponadto testowane (lub zakupione?) przez Japonię, USA i Włochy, być może także przez Rumunię, Holandię i Argentynę. W USA wzorując się na zawieszeniu Vickersa Mk.E skonstruowano eksperymentalny czołg lekki T1E4.


Modele

Modele wyłącznie polskich czołgów Vickers Mk.E opisane są osobno.

1/72:
- Mirage
Nowe, bardzo dobre modele plastikowe polskiego producenta, z dużą ilością detali. Dostępne m.in. tutaj.
- Mirage (72621) - "Vickers E Mk.B" (błędna nazwa)
Chiński Vickers Mk.E Typ B (standardowy model eksportowy, jednowieżowy, wieża bez niszy). 2 zestawy oznaczeń chińskich i 1 fińskich (ale tylko jeden taki fiński czołg był używany do testów). Może także przedstawiać czołgi syjamskie (wczesne), boliwijskie, grecki i portugalski.
- Mirage (72604) - "Vickers E Mk.B" (błędna nazwa)
Polska wersja czołgu Vickers Mk.E Typ B (ale można go wykonać także bez polskich "nawiewników").

- UM (Ukrainian Models) Military Technics
Najnowsze (2010) modele plastikowe ukraińskiego producenta, z dużą ilością detali (188 części). Czekamy na komentarze i zdjęcia "ramek".
- UM Military Technics (618) - "'Vickers' 6 Ton light tank Model 'E' (Version A)" (nieprawidłowa nazwa)
Standardowy wariant dwuwieżowy, z km-ami chłodzonymi wodą.
- UM Military Technics (619) - "'Vickers' single turret tank Model 'E' (Version B)" (nieprawidłowa nazwa)
Standardowy wariant jednowieżowy, standardowy kadłub.
1/76:
- Ostmodels (CH1) - "Vickers 6t E var B" - chiński Vickers Mk.E Typ B (brak bliższych danych)
- Ostmodels (FI2) - "T26E Model 1939"
- Ostmodels (FI3) - "T26E Model 1940"
- Ostmodels (FI4) - "T26E Model 1941"
Modele żywiczne - brak bliższych danych. Prawdopodobnie pierwszy to fiński Vickers Mk.E z jakimś wariantem uzbrojenia sprzed 1940, drugi to czołg uzbrojony w działko 37mm Bofors, a dopiero trzeci to właściwy T-26E?
- [20mm] SHQ (RV-6) - T26E - prosty metalowy model dla wargemerów
1/35:
- Mirage
Średniej jakości polskie zestawy bazujące częściowo na starych ramkach modelu 7TP. Średnia dokładność, brak wnętrza, winylowe gąsienice.
- Mirage (35304) - "Vickers E Mk.B" (błędna nazwa)
polska wersja czołgu Vickers Mk.E Typ B (można go wykonać także bez polskich "nawiewników").
- Mirage (35310) - "Vickers-Armstrong '6-ton' Mk.F/B" (błędna nazwa!)
wersja czołgu Vickers Mk.E Typ B z późnym kadłubem typu 'Mark F', wieżą po prawej stronie (bez niszy?) i działkiem 47 mm. Oznaczenia bułgarskie i fińskie, ALE: Bułgaria (i Syjam) miała czołgi z wieżą po lewej stronie, a fińskie czołgi z takim kadłubem miały tylne nisze i nigdy nie nosiły takiego uzbrojenia. Model przedstawia nieistniejący wariant.
- Mirage (35311) - "Vickers-Armstrong '6-ton' Mk.F/45" (błędna nazwa!)
fiński czołg zmodyfikowany do standardu T-26E
- RPM (35901) - osobne ogniwka gąsienic dla 7TP, T-26 i Vickersa.

Część I: czołg Vickers Mk.E - historia i opis techniczny

Część III: czołg Vickers Mk.E w polskiej służbie


Główne źródła:
1. Janusz Magnuski: "Angielski lekki czołg Vickers Mark E w polskiej służbie"; Nowa Technika Wojskowa 5/99.
2. Michaił Bariatinskij: "
Niepriznannyj 'Vikkers'"; Modelist-Konstruktor 11/92.
3. Tomasz Basarabowicz, Jarosław B. Garlicki: "Chiny cz.2. Leksykon Broni Pancernej 1920-45"; Militaria i Fakty 4/2001.
4. Dariusz Jędrzejewski: "Bułgaria. Leksykon Broni Pancernej 1920-45"; Militaria i Fakty 2/2003.
5. Maksim Kołomiec, Michaił Swirin: "Legkij tank T-26. 1931-1941", Frontline Illustration 1/2003

    Źródła samych zdjęć:
P1 - E. Muikku and J. Purhonen; "Suomalaiset Panssarivaunut 1918 - 1997", Apali Oy
MF - Zdjęcie z Military Factory (opisane jako public domain)

Wszystkie zdjęcia i rysunki pozostają własnością ich właścicieli i publikowane są jedynie w celach edukacyjnych.

Podziękowania za pomoc dla:
- Davida Fletchera z Tank Museum
- Jarkko Vihavainena



[ Strona główna ] [ Polska broń pancerna ] [ Oddziały pancerne ] [ Steel Panthers ] [ Linki ]

Mile widziane komentarze, poprawki, uzupełnienia i zdjęcia - piszcie!

Wszystkie zdjęcia i rysunki pozostają własnością ich właścicieli, publikowane są jedynie w celach edukacyjnych.
Prawa do tekstu zastrzeżone - copyright © Michał Derela, 2003-2010.