PIBWL prezentuje:

	[ Polska broń pancerna » samochody pancerne » wz.34 ]   [ Oddziały pancerne ]   [ Steel Panthers ]   [ Linki ]		English
	© Michał Derela, 1998	Aktualizacja: 23. 8. 2011

Samochód pancerny wzór 34 (wz. 34)

---

Historia Użycie bojowe Wersje i uzbrojenie Konstrukcja Malowanie Dane Modele - dodatkowe: Galeria I Galeria II

Samochód z nowszym kadłubem, uzbrojony w działko w jarzmie prostokątnym

W 1924 roku polska armia zakupiła we Francji ponad 135 półgąsienicowych podwozi typu Citroën-Kegresse B2 10CV z mechanizmem gąsienicowym Kegresse P4T. Zdecydowano skarosować 90 z nich jako samochody pancerne, na wzór konstrukcji francuskich. Pancerne nadwozia dla nich zostały opracowane i były produkowane w Polsce - głównym projektantem był inż. Robert Gabeau, kształt był podobny do francuskich projektów półąsienicowych samochodów pancernych. Dwa pierwsze prototypy zbudowano w 1925 roku i przyjęto na uzbrojenie jako samochód pancerny wzór 28. Były one montowane w Centralnych Warsztatach Samochodowych (CWS), pierwsze samochody seryjne ukończono w 1927 r. Do 1930 roku zbudowano wszystkie 90 pojazdów, z dwoma głównymi odmianami nadwozia pancernego.

Kiedy samochody pancerne wz.28 weszły do służby, okazało się jednak, że napęd półgąsienicowy nie spełnił wszystkich oczekiwań. Prędkość maksymalna była niska (do ok. 30 km/h), mechanizm gąsienicowy wymagał bardziej skomplikowanej obsługi, a własności w jeździe terenowej nie były na tyle dobre, żeby zrekompensować wymienione niedostatki. Również trwałość gumowych gąsienic była niska. Z tych powodów 21 listopada 1933 r., na wniosek władz wojskowych, rozpoczęto w Biurze Konstrukcyjnym Broni Pancernych Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii prace nad przebudową samochodów wz.28 na napęd w pełni kołowy.

Projekt przebudowy opracowany został przez nowo utworzone Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych w początkach 1934 roku. Prototyp o numerze rejestracyjnym 5423 przebudowano w warsztatach 3. Batalionu Czołgów i Samochodów Pancernych w Warszawie. Testy prototypu, prowadzone od 30 marca do lipca 1934 r., wypadły pomyślnie. Samochód wprawdzie w terenie spisywał się nieco gorzej, niż wz.28, lecz znacznie lepiej od niego radził sobie na drogach. Do 1 września 1934 r. przebudowano w 3. Batalionie kolejne 11 samochodów. Zlecono następnie przebudowę dalszych samochodów, standaryzowanych 4 czerwca 1935 r. przez ministra spraw wojskowych jako wzór 34 (wz. 34). Czasami samochody te były nadal potocznie określane jako Citroëny.

Do 1938 roku łącznie prawdopodobnie 87 samochodów wz.28 zostało przebudowanych do standardu wz.34 (spotykana liczba około 90 samochodów jest prawdopodobnie błędna)^{[przypis 1]}. Przebudowa była dokonywana sukcesywnie w warsztatach jednostek pancernych na podstawie dokumentacji dostarczonej przez BBT BP. Samochody wz.34 powstały w kilku różniących się wersjach, w zależności od wersji samochodu użytego do przebudowy oraz użytych podzespołów.

Samochód pancerny wz.34 z karabinem maszynowym w nowszym jarzmie kulistym. Nowszy kadłub, ostateczny typ kamuflażu (1937-39).

Wersje i uzbrojenie:

Poszczególne serie samochodów wz.34 różniły się silnikiem i układem napędowym oraz detalami mechanicznymi. Wyróżniano pod tym względem trzy wersje: wz.34, wz.34-I i wz.34-II. Należy podkreślić, że te szczegółowe oznaczenia dotyczą jedynie mechaniki i są na ogół pomijane (a ich używanie powoduje wręcz zamieszanie, o czym dalej).
    Wersja bazowa wz. 34 miała oryginalny silnik ze skrzynią biegów Citroën B-14 i tylny most zaadaptowany z używanej w Polsce włoskiej lekkiej ciężarówki FIAT 614 (sprowadzone z Włoch). Wersja wz. 34-I miała nowy silnik Polski FIAT 108 (z małego samochodu osobowego Polski FIAT 508) i tylny most również FIAT 614, natomiast najnowsza wz. 34-II miała nowszy silnik Polski FIAT 108-III i tylny most z produkowanej na licencji lekkiej ciężarówki Polski FIAT-618, ponadto m.in. hamulce hydrauliczne i ulepszoną instalację elektryczną. Przebudowane samochody tej serii testowano jesienią 1937 roku. Część wcześniejszych samochodów wz.34 została w 1938 r. przebudowana do najnowszego standardu mechanicznego.

Najbardziej widoczną różnicą były dwie wersje nadwozia pancernego, przejętego z samochodu wz.28.
    Wczesna wersja miała pionową tylną ścianę nadwozia (z drzwiami), a przedział załogi był poszerzony w formie dwóch wystających na boki sponsonów nad tylnymi kołami. W ścianie przed kierowcą znajdowały się dwa okna, zakrywane klapami. Istniały co najmniej dwa warianty tej wersji różniące się rozwiązaniem przodu nadwozia: starszy miał bardziej "tępy" przód, a przednia część maski była nieruchoma, natomiast nowszy miał otwieraną całą pokrywę maski, jak w nowszej wersji nadwozia.

Późniejsza wersja miała wąski kadłub z płaskimi bocznymi ścianami i pochyłą tylną ścianą. Wieża była przesunięta nieco do przodu w stosunku do przedziału bojowego, w porównaniu z wcześniejszą wersją i była minimalnie szersza od kadłuba. Ścianka przed kierowcą miała tylko jedno okno.

Według J. Magnuskiego, tylko 16 najnowszych samochodów wz.28 (a za nimi wz.34) miało nadwozie z pochyloną ścianą tylną, z czego 9 miało działka (numery: 5294, 5449, 5572, 5573, 5579, 5580, 5584, 5586, 5589, 5591, 5594, 5596, 5599, 5628-30) [1]. Mimo to, zdjęcia samochodów wz.34 z nowym kadłubem są stosunkowo często spotykane, co może sugerować nieco większą liczbę. Wersja ze starym kadłubem stanowiła jednak większość samochodów, co pośrednio potwierdzają liczne zdjęcia z pobojowisk. Wersja ta jest jednak znacznie mniej spopularyzowana, zapewne z powodu braku przedwojennych oficjalnych fotografii rzutów nadwozia, które są dobrze znane dla wersji z wąskim kadłubem. Żadne znane zdjęcia nie potwierdzają natomiast istnienia wersji z wąskim kadłubem i pionową tylną ścianą, rysowanej w niektórych publikacjach (wnioski o jej istnieniu wynikają zapewne z błędnej interpretacji zdjęć).

Samochód pancerny wz.34 z nowym kadłubem i działkiem 37mm podczas ćwiczeń. Samochód ma początkowy wariant okrągłego jarzma działka. Jasny dysk z pionową belką to ćwiczebne oznaczenie dowódcy pierwszego plutonu.

Sylwetki obu wersji miały różne proporcje - wzajemne rozmieszczenie obu osi i wieży w stosunku do podwozia i kadłuba. Wersja z szerszym kadłubem wydaje się mieć nieco krótszy rozstaw osi (mogły przy tym istnieć różnice między poszczególnymi samochodami). Niestety, nie są znane wiarygodne plany samochodów z szerszym kadłubem (rysunek po prawej stronie jest dobrym przybliżeniem)^{[przypis 2]}. W niektórych publikacjach zdjęcia samochodów z pionową lub skośną tylną ścianą bywają nazywane "wz.34-II", ale łączenie wersji nadwozia z konkretnym oznaczeniem odnoszącym się do części mechanicznej, jest wysoce wątpliwe, nawet, jeśli w przypadku fotografii konkretnych egzemplarzy oznaczenie się zgadza. Prawdopodobnie raczej typ nadwozia był niezależny od zastosowanych przy przebudowie podzespołów. Należy pamiętać, że według danych powyżej, wersja z nowym kadłubem była stosunkowo nieliczna, a liczby samochodów przebudowanych na wersje wz.34, wz.34-I i wz.34-II były początkowo podobne (nie licząc przebudowanych później na wz.34-II). Niewątpliwie istniały samochody z szerokim kadłubem i nowymi podzespołami (wz.34-II), ale wiązanie tego oznaczenia ze wszystkimi samochodami ze starym (lub nowym) kadłubem stanowi zapewne nieporozumienie i jego używanie powoduje zbędne zamieszanie. Znane są wprawdzie dane, z których wynika, że samochód wz.34-II miał o 17 cm krótszy rozstaw osi, lecz zapewne dotyczyło to konkretnego zmierzonego egzemplarza i nie wiadomo, czy dotyczyło wszystkich samochodów tej wersji mechanicznej, czy np. samochodów z szerokim kadłubem. Różnica tego rzędu jest jednak trudno dostrzegalna na zdjęciach.

Samochody różniły się wreszcie uzbrojeniem. Tak jak samochody wz.28, ⅓ (około 30) samochodów wz.34 było uzbrojonych w krótkolufowe działko 37 mm wz.18 Puteaux (L/21)  z zapasem amunicji 96 - 100 nabojów. Reszta uzbrojona była w jeden karabin maszynowy 7,92mm wz.25 (Hotchkiss) z 2000 nabojów. Obie bronie były osadzone w jarzmie jednego z dwóch typów: starszym, prostokątnym, kardanowym, lub nowszym, uniwersalnym, kulistym. Działko 37mm wz.18 (SA-18) było bronią z okresu I wojny światowej, przeznaczoną głównie do niszczenia gniazd broni maszynowej. Wskutek małej prędkości początkowej pocisków i słabej przebijalności, jedynie w małym stopniu nadawało się do walki z pojazdami pancernymi. Samochody z działkiem mieli zazwyczaj dowódcy szwadronów i plutonów.

Samochód pancerny wz.34 był podstawowym typem samochodu pancernego w polskich oddziałach od połowy lat trzydziestych. Przed wojną używano ich do szkolenia w batalionach pancernych, które były dużymi jednostkami czasu pokoju, z mieszanym uzbrojeniem. W samochody te były wyposażone pod koniec lat 30. następujące bataliony pancerne: 1. w Poznaniu (9 samochodów), 4. w Brześciu (9), 5. w Krakowie (9), 6. we Lwowie (17), 7. w Grodnie (25), 8. w Bydgoszczy (9) i 12. w Łucku (9) (trzy pojazdy w 11. Batalionie w CWBrPanc w Modlinie były prawdopodobnie wciąż samochodami wz.28).

Samochody pancerne wz.34 na defiladzie w Krakowie, 21 maja 1939.

Podczas mobilizacji w 1939 roku, wymienione bataliony pancerne wystawiły dziesięć szwadronów samochodów pancernych wz.34 dla dywizjonów pancernych, przydzielonych do Brygad Kawalerii (BK). Każdy szwadron miał siedem samochodów pancernych, ósmy samochód miał dowódca dywizjonu. W samochody wz.34 wyposażone były dywizjony pancerne o numerach 21, 31, 32, 33, 51, 61, 62, 71, 81 i 91 (jedynie 11. Dywizjon był wyposażony w samochody wz.29). Struktura i przydział dywizjonów do poszczególnych BK opisane są na stronie o formacjach, dyslokacja - patrz: mapka (opisane jako: "Armoured Battalion").

W 1939 roku samochody pancerne wz.34 były przestarzałe, a na dodatek wyeksploatowane w szkoleniu. Samochody pancerne przeznaczone były do zadań zwiadu i ubezpieczenia - słabe uzbrojenie i opancerzenie wykluczało używanie ich do celów wsparcia. W rzeczywistości, były one używane do rozpoznania, a także, w braku innego sprzętu pancernego, do opóźniania i wsparcia ataków - ponosząc spore straty. Były one raczej przywiązane do dróg i nie mogły forsować głębszych rzek (po bitwie nad Bzurą, samochody 62. i 71. Dywizjonu musiały zostać zniszczone 16 września, ponieważ nie mogły być wycofane przez Bzurę). Ponadto, wspólną bolączką wszystkich polskich oddziałów motorowych były problemy z zaopatrzeniem w paliwo.

Ich służba nie była tak spektakularna jak większych samochodów wz.29 - ale to samochody wz.34 były "końmi roboczymi" polskich szwadronów samochodów pancernych. Ich załogi z dużym poświęceniem wypełniały zadania bojowe, a samochody wyposażone w działka zniszczyły kilka pojazdów pancernych nieprzyjaciela.

Oto ciekawsze epizody służby samochodów wz. 34:

• 1 września 1939, po południu, w czasie bitwy pod Mokrą, szwadron samochodów pancernych 21. Dywizjonu Pancernego Wołyńskiej BK, razem z plutonem tankietek wsparł kontratak 2. Pułku Strzelców Konnych, przeciw niemieckim czołgom przełamującym polską pozycję i zagrażającym polskiej artylerii (2.dak) na polanie Mokra. Pojawienie się polskich pojazdów, wyjeżdżających z lasu, wywołało sporo zamieszania wśród niemieckich czołgistów, na skutek którego niektórzy zaczęli ostrzeliwać własne czołgi. Polski oddział utracił 3 samochody, 1 został uszkodzony, ale niemiecki atak został odparty.
• 1 i 2 września 1939, 71. Dywizjon Pancerny Wielkopolskiej BK walczył z atakującymi oddziałami Grenzwachtu (straży granicznej) i miejscowymi dywersantami, w okolicy Leszna. 2 września II pluton samochodów pancernych dywizjonu, razem z kompanią III/55 Batalionu Piechoty, w pościgu za nieprzyjacielem przekroczył granicę niemiecką i we wsi Koenigsdorf (Załęcze) zniszczył kilka samochodów wojskowych.
• 3 września wieczorem, w okolicach wsi Słupia, szwadron samochodów pancernych 51. dywizjonu został wysłany na poszukiwanie niemieckiego plutonu samochodów pancernych, który wcześniej dokuczliwie nękał polską piechotę w Słupii. Polski szwadron napotkał Niemców już po zmroku i z zasadzki oświetlił reflektorami. Po wymianie ognia, niemieckie załogi porzuciły wszystkie trzy pojazdy.

  Wrak samochodu wz.34 (nowy kadłub i działko)

  Wrak samochodu wz.34 (nowy kadłub i działko - wymontowane). Widoczny zbiornik paliwa w komorze silnika. [1]

  Samochód wz.34 (stary kadłub) z niemieckimi prowizorycznymi krzyżami.

• 5 września około godz. 17, pluton samochodów pancernych tego samego 51. dywizjonu, na południe od Kielc, wziął niespodziewanie pod skrzydłowy ostrzał niemieckie wozy bojowe podchodzące tam, unieruchamiając dwa z nich. Wieczorem, oraz 6 i 7 września, dywizjon powstrzymywał elementy 2. Dywizji Lekkiej na północ od Kielc.
• Reszta pojazdów pancernych 51. Dywizjonu została zniszczona w walkach w okolicy Iłży 8 i 9 września, gdzie dywizjon śmiało i skutecznie wspierał polską piechotę, w tym atakując po południu 8 września z zaskoczenia kolumnę niemieckiej piechoty zmotoryzowanej z 3.DLek we wsi Błaziny Górne. Samochody pancerne i tankietki wjechały do wsi, siejąc ogniem z działek i km-ów po stłoczonych tam motocyklach i samochodach, powodując zamieszanie i straty, zwłaszcza w sprzęcie motorowym.
• 7 września szwadron samochodów pancernych 61. Dywizjonu, zabezpieczając skrzydło Kresowej BK, opóźniał posuwanie się niemieckiej 24 DP. Podczas wypadu, pluton samochodów wjechał do wsi Panaszew (koło Poddębic), gdzie znajdowało się miejsce postoju sztabu niemieckiej dywizji. Pomimo początkowego zaskoczenia, szwadron stracił dwa samochody od ognia dział ppanc. 13 września dwa ostatnie samochody tego dywizjonu włączono do 11. Dywizjonu, w składzie którego wzięły udział w boju o Seroczyn (więcej na stronie o samochodzie wz.29).
• 8 września 33. Dywizjon Pancerny, pod naciskiem oddziałów 3. Dywizji Lekkiej, cofał się z Radomia do Puław. Tylna straż dywizjonu - 2 tankietki i 2 samochody pancerne oraz motocykliści, toczyła walki, w których zniszczono za Zwoleniem nieprzyjacielski samochód pancerny, a na przedpolach Puław - 3 dalsze pojazdy, kilka własnych wozów odniosło uszkodzenia. Przez cały dzień dywizjon nękany był nieszkodliwymi atakami samolotów. Ostatnie samochody pancerne - i tankietki 33. Dywizjonu zostały zniszczone w próbach przebicia się polskiego zgrupowania przez Tomaszów Lubelski 18-19 września.
• Oddziałem, który najdłużej zachował samochody pancerne, był szwadron kpt. J. Neymana z 91. Dywizjonu Pancernego mjra A. Śliwińskiego. Z kilku (3?) pozostałych samochodów pancernych oraz zdobytych pojazdów mechanicznych utworzono 23 września w ramach Nowogródzkiej BK "grupę pancerno-zmotoryzowaną". W ciągu następnych dni Brygada kontynuowała marsz w kierunku granicy węgierskiej. Na północ od Sambora sztab Brygady został zaskoczony przez wkraczające oddziały radzieckie, przed wzięciem do niewoli uratowała go interwencja samochodów pancernych. Brygada następnie skierowała się w stronę lasów ciągnących się do Dobromila. Ostatnie samochody musiały zostać zniszczone 27 września, kiedy po ulewnych deszczach polne drogi zamieniły się w gliniaste bajora i samochody utknęły w grząskim jarze w lasach na północny wschód od Bolanowic. Był to ostatni polski oddział pancerny w polu. Większość żołnierzy dywizjonu dostała się do niewoli radzieckiej; oficerowie zostali następnie zamordowani w 1940 r.

Pozostałe kilka samochodów wz.34, które nie zostały zmobilizowane, zostały odesłane do Ośrodków Zapasowych Broni Pancernych (OZ). Niektóre z nich zostały użyte w improwizowanych oddziałach.

Ze statystyki przyczyn strat samochodów pancernych (łącznie z 8 samochodami wz.29) wynika, że 55% samochodów stracono na skutek strat bojowych, 35% z przyczyn technicznych (w tym prawdopodobnie także niemożności wycofania), 10% z powodu braku paliwa.

Poza kilkoma, które znalazły się w radzieckiej strefie okupacyjnej, wszystkie samochody wz.34 wpadły w ręce Niemców, większość w stanie uszkodzonym lub zniszczonym. Nie były one używane przez nich na większą skalę. Z fotografii wynika, że co najmniej kilka samochodów otrzymało duże białe krzyże rozpoznawcze na dotychczasowym kamuflażu i było używanych przez Niemców. Z prowizorycznie (odręcznie) namalowanych krzyży można jednak wnosić, że nie były używane dłużej - prawdopodobnie tylko doraźnie w 1939 roku, zwłaszcza, że istnieją też zdjęcia porzuconych i zdewastowanych samochodów z krzyżami. Według niektórych źródeł, kilkanaście samochodów zostało przydzielonych do 203. Batalionu Pancernego stacjonującego w Tomaszowie Mazowieckim i Łodzi, ale ich zły stan sprawił, że wkrótce zaprzestano ich używać ^{[przypis 3]}. Część autorów przypuszcza, że były następnie używane do celów policyjnych w okupowanej Polsce, ale nie jest to potwierdzone źródłami lub znanymi fotografiami. Autorowi strony nie są znane zdjęcia samochodów w typowym niemieckim malowaniu (szarym Panzergrau) lub z niemieckimi karabinami maszynowymi. Według niektórych informacji, 18 samochodów wz.34 miało zostać przekazanych milicji ustaszy chorwackich w 1941, do celów przeciwpartyzanckich [1], jednakże inni autorzy podają, że chodziło o tankietki, co jest bardzie prawdopodobne. Żaden z samochodów wzór 34 nie przetrwał do czasów obecnych.

Warto wspomnieć, że w obecnym stuleciu prywatni kolekcjonerzy zbudowali kilka replik samochodów wz.34 (poczynając od "pancerki Hartmanna").

Więcej zdjęć w galerii samochodów wz. 34 - część I i część II (we wrześniu 2011 przewidywane ulepszenie galerii).

Silniki (dane z różnych źródeł):
- wz.34: Citroën B-14 - moc 20 KM przy 2100 obr/min; 1477 cm³ ^[3] (lub 1452 cm³^{[przypis 4]})
- wz.34-I: Polski FIAT-108 - moc 20 KM przy 3000 obr/min; 995 cm³ ^[3] (lub 23 KM przy 3600 obr/min ^[1])
- wz.34-II: Polski FIAT-108-III (PZInż-117) - moc 23-24 KM przy 3600 obr/min ^[3] (lub 25 KM^[1]); 995 cm³.
Wszystkie silniki gaźnikowe, 4-cylindrowe rzędowe, 4-suwowe, dolnozaworowe, chłodzone cieczą.

Szczegóły wnętrza zniszczonego w 1939 r. samochodu wz.34 (nowy kadłub).

Przeniesienie napędu, układy i instalacje: skrzynia biegów mechaniczna, 3 przełożenia do przodu i jedno do tyłu, z reduktorem terenowym, podwajającym liczbę przełożeń (wz.34) lub 4 biegi do przodu i jeden do tyłu, bez reduktora (wz.34-I i II). Sprzęgło jednotarczowe, suche. Napędzana tylna oś. Hamulec nożny mechaniczny na wał napędowy, ręczny bębnowy na tylne koła (wz.34) lub nożny hydrauliczny na koła tylne i pomocniczy ręczny na wał napędowy (wz.34-II). Zbiornik paliwa umieszczony pod maską, za silnikiem, pojemności 55 l (wz.34) lub 40 l (wz.34-II). Instalacja elektryczna jednoprzewodowa 6V (wz.34) lub 12V (wz.34-II).

Nadwozie z płyt pancernych łączonych za pomocą kątowników i nitów lub śrub. Nadwozie miało drzwi po lewej stronie, otwierające się do tyłu oraz drzwi w tylnej ścianie, otwierane w lewo (brak było drzwi po prawej stronie). Na prawej stronie nadwozia przewożono koło zapasowe. Przed kierowcą znajdowało się jedno okienko, zasłaniane pancerną klapą z czterema szczelinami obserwacyjnymi (nowsze nadwozie) lub dwa okienka (starsze nadwozie). Mniejsze okienka były w lewych drzwiach i prawej ścianie - zasłaniane pancernymi klapkami ze szczelinami obserwacyjnymi. Chłodnica osłonięta była pancernymi dwuskrzydłowymi drzwiczkami, otwieranymi z miejsca kierowcy. Pokrywa maski nad silnikiem była otwierana na bok lub zdejmowana.
    Wieża była ośmiokątna, z włazem na dachu, zakrytym małą sześciokątną kopułką wentylacyjną (otwieraną dwudzielnie). W ścianach bocznych wieży znajdowały się dwa zasłanianie okienka oraz szczeliny obserwacyjne (być może siedem okienek w najwcześniejszej wersji).

Pojedynczy ruchomy reflektor znajdował się po lewej stronie, przed oknem kierowcy. Stosowane były reflektory co najmniej dwóch rodzajów, różniące sie wielkością. Samochód nie był wyposażony w radiostację. Do wydawania komend samochodom w plutonie służyły kolorowe chorągiewki.

Załoga składała się z dwóch osób: dowódcy (pełniącego funkcję strzelca) i kierowcy. W czasie marszu dowódca siedział na ławeczce przymocowanej do lewej ściany przedziału załogi, w czasie strzelania siedział na pasie mocowanym do ścian bocznych (taki sam pas służył za oparcie kierowcy).

Pancerz: nitowany z walcowanych płyt pancernych, cementowanych powierzchniowo, grubości 6 - 8 mm (pionowe - 8 mm; pochylone - 6 mm), spód nie był opancerzony - podłoga była z desek.

Malowanie:

W latach 1936-37 roku wprowadzono standardowy kamuflaż, złożony z nieregularnych plam koloru szaropiaskowego i ciemnobrązowego (sepii) na podłożu oliwkowozielonym (w rzeczywistości był to odcień brązowo-zielony). Plamy były malowane natryskowo, o przebiegu głównie poziomym, nie było ustalonych schematów przebiegu plam. Wnętrze było w kolorze piaskowym, podwozie - oliwkowozielone (lub czarne).

		Samochód pancerny wz.34 w kamuflażu z lat 1937-39 (na tylnych błotnikach rozpięte łańcuchy). Poniżej: samochód wz.34 w kamuflażu "japońskim" - do roku 1936. Rysunki: J. Magnuski, źródło [4] (poprawione przez PIBWL).
	W latach 1932 - 36 używany był starszy schemat kamuflażu (nazywany też kamuflażem "japońskim"). Składał się z bardziej regularnych plam w kolorach: jasny żółtopiaskowy, ciemnozielony i ciemnobrązowy, rozdzielonych cienkimi czarnymi paskami (zobaczcie więcej zdjęć w galerii). Uwaga: według niektórych źródeł, kamuflaż "japoński" składał się z kolorów: żółtego, oliwkowozielonego i szaroniebieskiego (więcej na stronie o tankietkach).

Samochody nie nosiły żadnych znaków przynależności państwowej. Jedynie przed wojną nosiły taktyczne znaki dla celów treningowych - były to przyczepiane dyski (1. pluton), trójkąty (2. pluton) lub kwadraty (3. pluton), w kolorze jasnym niebieskoszarym (według [1]). Czterocyfrowe numery samochodów malowano na przedniej płycie tylko do 1937 roku. Później, nowe tablice rejestracyjne przewożono wewnątrz.

Samochody w 1939 roku nie nosiły, zgodnie z regulaminem, żadnych oznaczeń. Znane są mimo to zdjęcia samochodów z nieustalonego dywizjonu z nieoficjalnym godłem jednostki - błyskawicą malowaną po bokach, z tyłu i na przedniej dolnej płycie. Istnieje także zdjęcie samochodu ze znakiem trefla na doczepionej płycie z boku (stary znak taktyczny wzoru francuskiego).

• Wild Hogs' Models (WH 72002) - "Wz.34-II" - nowy (2010) niezły polski model żywiczny + metal, późnej wersji samochodu wz.34 (wąski kadłub, pochyła tylna ściana), uzbrojony w działko lub km.
• Wild Hogs' Models (WH 72004) - "Wz.34-I" - nowy (2010) polski model żywiczny + metal samochodu wz.34 z wąskim kadłubem, ale pionową tylną ścianą (nie znalazłem potwierdzenia istnienia takiej wersji), uzbrojony w działko lub km.
• Wild Hogs' Models (WH 72005) - "Wz.34" - nowy (2010) niezły polski model żywiczny + metal, wczesnej wersji samochodu wz.34 (szeroki kadłub), uzbrojony w działko lub km
• Hobby G (P.03) - od dawna nie produkowany model żywiczny polskiego producenta (jego jedyny model). Na oko - nienajgorszy model późnego samochodu wz.34 (z km). Zobaczcie na stronie On The Way.
• FSF "WZ.34" (WZ05) - żywica. Prymitywny model późnego samochodu wz.34 z działkiem, niemieckiego producenta, nie produkowany już.
• [1/76] SHQ (MT7) - ?

1/35:

• Certi 3501 - jedyny model tego polskiego producenta, z początku lat 90., później wypuszczany jako AGA 3501, ukazywał się też w ofercie firm TOM Modelbau, Toga (nr 03) i amerykańskiej firmy Encore - samochód z wąskim kadłubem i pochyłą tylną ścianą. Średniej jakości model plastikowy, bez wnętrza, podobno nieco za mały. Możecie zobaczyć go tutaj
• Mirage 35406 - jako "Wz. 34-II" - nowo wypuszczony (2010) stary model Certi/AGA (przegląd, strona producenta)
• Fun-Model - wakuforma, z początku lat 90. (następnie z dodatkami metalowymi i żywicznymi), zapewne nieosiągalny obecnie.

[ Strona główna PIBWL ] [ Polska broń pancerna / samochody pancerne ] [ Oddziały pancerne ] [ Steel Panthers ] [ Linki ]